Elazığ Seyyidleri – Kadim Aileler, Şeyhanlı Aşireti, Mala bube, Sevkar, Harput uleması, Harput evliyaları,

Seyyid Şeyh Sîn ve Seyyid Şeyh Seydoş, Mardin’in Derik ilçesine bağlı köylerde türbeleri bulunan, halk arasında Ehl-i Beyt soyundan seyyid velîler olarak bilinen iki kardeştir. Bölgedeki halk dindarlığında ve Şeyhanlı aşireti kimlik anlatılarında çok önemli bir yere sahiptirler.

Türbeler ve Konumları

• Hz. Seydoş Türbesi: Derik’in Dumluca köyü (Seydoş Mezrası)’ndadır. Türbede Seyyid Şeyh Seydoş Hazretleri ve kız kardeşi Zeynep Hatun medfundur. Türbede kilim, yatak ve kap-kacak bulunur. Yanında çıkan suyun şifalı olduğuna inanılır.
• Hz. Sîn Türbesi: Derik’in Derinsu köyünde yer alır. Köylüler türbenin, Seydoş ile kardeşlik bağını açıkça vurgular. Çevredeki Derinsu Mağarası ve yeraltı gölü de bu kutsal mekânla birlikte anılır.

Halk İnancı ve Kerametler

• Seydoş Türbesi’ndeki su kaynağı “niyet imtihanı” ile anlatılır: kötü niyetle gelenlerin ziyareti sırasında suyun akışı kesilir, sonra yeniden akmaya başlar.
• Ziyaret edenler, sadece Fâtiha okuyup dua eder, adak ve niyazda bulunur.
• Halk arasında felç, akıl dengesini yitirme, çeşitli rahatsızlıklar için şifa niyetiyle türbeye gidilir.
• Bu türbelerde ulu zatların suya hükmetme, akışını değiştirme, şifa dağıtma gibi olağanüstü güçleri olduğuna inanılır. (Kalafat, 2007).

Tarihî Rivayetler

• Rivayetlere göre Sîn ve Seydoş, Moğol istilası sonrası dönemde bölgeye gelmiş, İslam’ı tebliğ etmiş ve Seydoş, Yezidîlerle savaşırken şehit olmuştur.
• Kardeşleri arasında Zeynep Hatun dışında, Dod (Davud) ve Kasım da zikredilir.
• Seyyid Selim Haburi nin torunları oldukları şecere ve sözlü anlatımlarla desteklenmiştir
• Net tarih ve güzergâh belgelenmiş değildir; bu bilgiler daha çok sözlü kültüre dayanmaktadır.

Şeyhanlı Aşireti ile Bağlantı

• Bölgedeki Şeyhanlı/Şêxan aşireti, cedlerini Sîn ve Seydoş çizgisine bağlar.
• “Şeyh’in evlatları” (Şêxan) olarak anılmaları, onların Hz. Hüseyin soyundan seyyid oldukları inancıyla bütünleşmiştir.
• Bu bağ, daha çok sözlü şecere ve yerel rivayetler ile aktarılmıştır; arşiv belgelerinde açık bir şecere kaydı henüz yayımlanmış değildir.

Ziyaret Geleneği Günümüzde

• Türbeler hâlen binlerce ziyaretçi çekmektedir.
• Derik Kaymakamlığı kayıtlarında iki türbe resmen tanınır ve “Sîn u Seydoş Ziyaretleri Koruma ve Yaşatma Derneği” faaliyet göstermektedir.
• Ziyaretlerde genellikle önce Sîn Türbesi, sonra Seydoş Türbesi ziyaret edilir.
• Yerel basında türbeler, “yüzyıllardır şifa kaynağı” olarak tanıtılır.

Hz. Sîn ve Seyyid Şeyh Seydoş Hazretleri, Mardin–Derik yöresinde hem manevî önder hem de şifa vesilesi olarak görülen, halk dindarlığında derin izler bırakmış iki seyyid kardeştir. Türbeleri hâlen canlı bir ziyaret kültürüyle yaşamakta; Şeyhanlı aşiret kimliğiyle de birleşerek, bölgedeki İslami-tasavvufî mirasın simgeleri haline gelmiştir.